True / False / Not Given: eng ko'p adashtiradigan savol turi

IELTS Reading'da 40 ta savol va 60 daqiqa bor. Vaqt tig'iz, lekin eng ko'p ball True/False/Not Given savollarida yo'qoladi — vaqt yetmaganidan emas, javobni noto'g'ri tanlaganidan.

Sabab oddiy: "False" va "Not Given" ni ko'pchilik bir xil narsa deb tushunadi. Aslida ular butunlay boshqa.

Uchta javobning aniq ma'nosi

Savol sizga gap (statement) beradi. Siz uni matn bilan solishtirasiz:

• TRUE — matn shu gapni tasdiqlaydi. Boshqa so'zlar bilan, lekin ayni ma'no.
• FALSE — matn shu gapga qarshi narsa aytadi. Ya'ni matnda gap bor, lekin teskarisi.
• NOT GIVEN — matnda bu haqda hech narsa yo'q. Na tasdiq, na inkor.

Kalit farq shu: FALSE — matn "yo'q" deydi. NOT GIVEN — matn jim.

Agar gapni tekshirish uchun matnda yozilmagan narsani o'zingizdan qo'shishingiz kerak bo'lsa — bu deyarli har doim NOT GIVEN.

Misolda ko'raylik

Matn:

Kompaniya 2019-yilda Toshkentda birinchi ofisini ochdi. Ikki yildan so'ng Samarqandda ikkinchisi ochildi.

Uchta gap:

1. "Kompaniyaning birinchi ofisi Toshkentda edi." → TRUE. Matn aniq aytyapti.

2. "Samarqand ofisi Toshkent ofisidan oldin ochilgan." → FALSE. Matn teskarisini aytyapti: Samarqand ikki yil keyin.

3. "Samarqand ofisi Toshkent ofisidan kattaroq." → NOT GIVEN. Matnda ofislarning kattaligi haqida bir og'iz ham yo'q. Kattaroq bo'lishi ham, kichikroq bo'lishi ham mumkin — biz bilmaymiz.

Uchinchisida ko'pchilik "False" deb belgilaydi, chunki "matnda yozilmagan bo'lsa, demak to'g'ri emas" deb o'ylaydi. Bu xato: yozilmaganlik yolg'on degani emas.

Ikki tomonlama tekshiruv

Har savolda o'zingizga ikki savol bering, aynan shu tartibda:

1. Matn bu haqda gapiryaptimi? Yo'q bo'lsa → NOT GIVEN. Tugadi, ikkinchi savolga o'tmang.

2. Gapiryapti. Ayni narsani aytyaptimi yoki teskarisini? Ayni → TRUE. Teskarisini → FALSE.

Shu ikki qadam savollarning katta qismini hal qiladi.

Eng ko'p uchraydigan tuzoqlar

Tuzoq 1: "haddan tashqari" so'zlar

Gapda all, always, never, only, every kabi so'z bo'lsa — ehtiyot bo'ling. Matnda most, often, some, usually turgan bo'lishi mumkin.

Matn: "Most students in the survey preferred morning classes." Gap: "All students preferred morning classes." → FALSE. "Most" va "all" bir xil emas, va bu to'g'ridan-to'g'ri qarama-qarshilik.

Ammo teskari holatga ham e'tibor bering:

Matn: "Some researchers disagree with this theory." Gap: "The theory is widely rejected." → NOT GIVEN. "Ba'zilar rozi emas" degani "keng rad etilgan" degani emas — lekin matn buni inkor ham qilmayapti.

Tuzoq 2: sabab qo'shib yuborish

Matn: "Sales fell in 2020. The company closed two stores that year." Gap: "The company closed two stores because sales fell." → NOT GIVEN. Ikkala fakt ham matnda bor, lekin bog'liqlik yo'q. Matn "shuning uchun" demagan. Mantiqan bog'liq tuyulishi mumkin — lekin siz matnni baholayapsiz, mantiqni emas.

Bu eng ko'p ball yo'qotadigan tuzoq, chunki javob "aql bilan" to'g'ri ko'rinadi.

Tuzoq 3: taqqoslash o'ylab topilishi

Matn bitta narsa haqida gapiradi, gap esa ikkitasini taqqoslaydi.

Matn: "The new method reduced errors by 30%." Gap: "The new method is more accurate than the old one." → Ko'pincha NOT GIVEN, agar matn eski usul haqida hech narsa demagan bo'lsa.

Tuzoq 4: fikrni faktga aylantirish

Matn: "According to Dr. Aliyev, the policy was a mistake." Gap: "The policy was a mistake." → NOT GIVEN. Matn "Aliyev shunday deydi" deyapti, "shunday" demayapti.

Tartib va vaqt

Bir foydali xususiyat: True/False/Not Given savollari matn tartibida keladi. Birinchi savolning javobi matnning boshida, oxirgisiniki oxirida.

Shundan kelib chiqib:

• 3-savolning javobini 2-savol topilgan joydan keyin qidiring.
• Bir savolda qolib ketsangiz, keyingisiga o'ting va uning javobini toping — oraliqda qolgan savolning javobi turadi.
• Butun matnni oldindan o'qishga urinmang. Reading'da 60 daqiqa va 40 savol bor, ya'ni har savolga o'rtacha bir yarim daqiqa. Uch matnni to'liq o'qishga vaqt yetmaydi.

Yana bir muhim narsa: Reading'da javoblarni ko'chirish uchun qo'shimcha vaqt berilmaydi (Listening'dan farqli). 60 daqiqa — bu o'qish, javob berish va varaqqa yozishning hammasi.

Yes / No / Not Given — o'sha narsami?

Deyarli. Farqi shundaki, True/False/Not Given faktlar haqida, Yes/No/Not Given esa muallifning fikri yoki da'vosi haqida.

Tekshirish usuli bir xil, faqat "matn nima deydi" o'rniga "muallif nimaga ishonadi" deb so'raysiz. Va javobni to'g'ri so'z bilan yozing: fakt savollariga TRUE, fikr savollariga YES. Noto'g'ri so'z yozilsa ball berilmaydi.

Qanday mashq qilish

Mashq testini ishlaganingizdan keyin har noto'g'ri javob uchun matndagi aniq jumlani toping. Bu xatolar daftari usulining shu savol turiga moslangan shakli. Uchta savolga javob bering:

1. To'g'ri javob nima edi?
2. Matnning qaysi jumlasi buni ko'rsatadi? (Not Given bo'lsa — "hech qaysi" deb yozing.)
3. Men nega adashdim — o'zimdan sabab qo'shdimmi, "all/never" so'zini o'tkazib yubordimmi, fikrni faktga aylantirdimmi?

Uchinchi savol eng muhimi. Ikki-uch test shunday tahlil qilinsa, sizning shaxsiy tuzog'ingiz ko'rinadi — va u odatda yuqoridagi to'rttadan bittasi bo'lib chiqadi.

Boshqa Reading savol turlari uchun: Matching Headings. Umumiy tayyorgarlik tartibi: IELTS'ni qayerdan boshlash.