«Men matematikani tushunmayman» degan ishonch
Bu ishonch odatda qobiliyatdan emas, bir necha yil oldin o'tkazib yuborilgan mavzudan kelib chiqadi. Bo'shliqni topish va orqaga qaytish usuli.
Muallif: ilm.im jamoasi
Mundarija
"Menda matematika miyasi yo'q." "Men gumanitarman." "Bu menga hech qachon tushunarli bo'lmagan."
Bu gaplarni juda ko'p odam aytadi. Va deyarli har doim ularning orqasida bitta narsa turadi: bir necha yil oldin o'tkazib yuborilgan mavzu.
Matematika zanjir
Ko'p fanlardan farqli, matematika qat'iy ketma-ket quriladi. Kasrni tushunmagan odam nisbatni tushunmaydi. Nisbatni tushunmagan odam foizni tushunmaydi. Foizni tushunmagan odam funksiyani tushunmaydi.
Maktabda esa dars jadval bo'yicha davom etadi. Siz sakkizinchi sinfda bir mavzuni tushunmadingiz — to'qqizinchi sinf baribir boshlanadi. O'n birinchi sinfga kelganingizda zanjirda bir necha uzilgan halqa bo'ladi.
Shu paytda odam "men tushunmayman" degan xulosaga keladi. Aslida holat boshqacha: u aynan nimani tushunmasligini bilmaydi.
Bu farq muhim, chunki birinchi xulosa umidsiz, ikkinchisi esa yechiladigan masala. ("Men gumanitarman" degan tasnif haqida: o'rganish uslublari afsonasi.)
Bo'shliqni topish
Bir soatlik ish, lekin u ko'p narsani o'zgartiradi.
1. Tushunmagan mavzuni oling. Masalan kvadrat tenglama.
2. Orqaga bir qadam qo'ying. Buning uchun nima kerak? Ko'paytuvchilarga ajratish, kvadrat ildiz, o'zgaruvchi bilan amallar. Tushunmagan joylarni yozib borish bu yerda ayniqsa foydali: savol yozib borish.
3. Har birini tekshiring. Har mavzudan 2–3 oddiy masala oling va yeching. Qay biri to'xtatdi?
4. To'xtatgan joydan yana orqaga. Va yana, tushunadigan joyga yetguncha.
Ko'pchilik uchun "tushunadigan joy" kutilganidan ancha orqada bo'ladi — ba'zan bir necha sinf oldin. Bu yoqimsiz kashfiyot, lekin u eng qimmatli ma'lumot: endi aniq ish bor.
Orqaga qaytish uyat emas
Katta psixologik to'siq: "men 11-sinfdaman, 6-sinf mavzusini takrorlash uyat".
Amalda esa 6-sinf mavzusini ikki kunda yopib, keyin 11-sinf mavzusini tushunish — uch oy 11-sinf mavzusi bilan kurashishdan ancha tez.
Va yana bir narsa: kattaroq odam bolalik paytidagidan tezroq o'rganadi. Bolaligingizda ikki hafta olgan mavzu hozir bir kunda tushunilishi mumkin.
Formula yodlash muammosi
Ikkinchi keng tarqalgan sabab: matematika formulalar to'plami deb o'rganilgan.
Yodlangan formula uchta muammo beradi:
- unutiladi,
- qachon ishlatishni bilmaysiz,
- biroz o'zgargan masalada ishlamaydi.
Yechim: har formula uchun u qayerdan kelganini bir marta ko'ring. Kvadrat tenglama formulasi qayerdan chiqqan, doira yuzasi formulasi nimani anglatadi.
Bu sekinroq, lekin shundan keyin formula unutilsa ham qayta tiklanadi — va eng muhimi, qachon ishlatilishi tushunarli bo'ladi.
Mashq: ko'p emas, to'g'ri
Javobga tez qaramang. Kamida 10 daqiqa mustaqil urinib ko'ring. Yechimni o'qish — bu "tushunish tuyg'usi", yecha olish emas.
Yechilgan masalani qayta yeching. Ertasi kuni, yechimga qaramasdan. Chiqsa — tushungansiz. Chiqmasa — yechimni o'qigansiz, xolos.
Har xil turdagi masalani aralashtiring. Yigirmata bir xil masala — usulni mashq qiladi; aralash to'plam esa usulni tanlashni mashq qiladi, va imtihonda kerak bo'lgani shu.
Xatolarni yozib boring. Har noto'g'ri yechimda: hisobda xato qildimmi, usulni noto'g'ri tanladimmi, masalani noto'g'ri o'qidimmi? Uch xil xatoga uch xil davo kerak.
Masalani o'qish va yo'l topishni alohida mashq qiling. Ko'p xato hisobda emas, shu ikki joyda bo'ladi: masalani o'qish, yechim yo'li ko'rinmaganda.
Vaqt haqida haqiqat
Bir necha yillik bo'shliqni bir haftada yopib bo'lmaydi. Kuniga 30 daqiqa, uch oy — bu realroq.
Lekin o'zgarish birinchi oydayoq sezilarli bo'ladi, chunki poydevordagi bitta bo'shliq yopilganda undan yuqoridagi bir necha mavzu birdan tushunarli bo'lib qoladi.
Eng muhim qism
"Men matematikani tushunmayman" degan jumlani "men hozircha falon mavzuni tushunmayman" ga almashtiring.
Birinchisi — shaxs haqida hukm va undan chiqish yo'li yo'q. Ikkinchisi — holat tavsifi va unda aniq ish bor.
Farq so'zda emas: birinchi jumla bilan odam darslikni ochmaydi, ikkinchisi bilan ochadi.
Shunga o'xshash
Fizika masalalarida birliklar
Birlik faqat javob oxiridagi belgi emas — u yechim to'g'riligini tekshiradigan vosita.
Formulani yodlash emas, chiqarish
Yodlangan formula unutiladi va noto'g'ri ishlatiladi. Formula qayerdan kelganini bilish uni ikki marta ishonchli qiladi.
Grafik o'qish: diagrammadan ma'lumot olish
Diagramma savollarida xato ko'pincha hisobda emas, o'qishda bo'ladi. Grafikni tartib bilan o'qishning aniq usuli.