Chuqur o'rganish va yuzaki o'rganish
Imtihon uchun yodlash qachon yetarli, qachon zararli. Ikki yondashuvning narxi va ularni to'g'ri taqsimlash.
Muallif: ilm.im jamoasi
Mundarija
Imtihonga uch kun qoldi. Mavzu ko'p. Tanlov: hammasini yuzaki ko'rib chiqishmi yoki bir qismini chuqur o'rganishmi?
Bu savolga universal javob yo'q — va aynan shuning uchun uni ongli hal qilish kerak. Ko'pchilik esa tanlovni qilmaydi: u o'z-o'zidan, tasodifan chiqadi.
Ikki yondashuv
Yuzaki o'rganish — nima ekanini bilish. Ta'rif, nom, formula, ketma-ketlik. Tez o'rganiladi, tez unutiladi, tanish savolda ishlaydi.
Chuqur o'rganish — nega shundayligini bilish. Sabab, bog'lanish, chegara. Sekin o'rganiladi, uzoq turadi, notanish savolda ham ishlaydi.
Ikkalasi ham kerak. Savol faqat nimaga qaysi biri.
Yuzaki yetarli bo'lgan joylar
Ochiq aytish kerak: hamma narsani chuqur o'rganish kerak emas va bunga vaqt ham yetmaydi.
Yuzaki yetarli:
- Fakt va nomlar. Sana, atama, birlik, belgi.
- Kam uchraydigan mavzular. Imtihonda bir marta chiqadigan, ballning kichik qismini beradigan.
- Faqat tanib olish talab qilinadigan narsalar. Masalan ba'zi lug'at so'zlari — o'qiganda tushunish yetadi, gapirishda ishlatish shart emas.
- Sizga keyin kerak bo'lmaydigan fan. Bu halol javob: majburiy, lekin yo'nalishingizga aloqasi yo'q fan — qiziqish yo'qolganda.
Chuqur kerak bo'lgan joylar
- Ballning katta qismini beradigan mavzular. Bularni format ko'rsatadi.
- Boshqa mavzular tayanadigan asos. Matematikada bu ayniqsa aniq: zanjir uzilsa, keyingi hammasi qiyinlashadi — matematikadan qo'rqish.
- Ko'nikma talab qiladigan narsalar. Insho yozish, gapirish, masala yechish. Bularni yodlab bo'lmaydi.
- Kelajakda kerak bo'ladigan bilim. Tanlagan yo'nalishingiz.
- Notanish holatda ishlatiladigan narsalar. Imtihon savollari ko'pincha kitobdagi misoldan boshqacha bo'ladi.
Yuzakining yashirin narxi
Bu joyni bilish kerak, chunki u keyin chiqadi.
Notanish ko'rinishda tanilmaydi. Yodlangan bilim aynan yodlangan shaklda chiqadi. Savol boshqacha qo'yilsa, u ishlamaydi.
Tez unutiladi. Bog'lanmagan fakt xotirada bitta ip bilan turadi — yangi mavzuni eskisiga bog'lash.
Keyingi mavzuni buzadi. Yuzaki o'rganilgan asos ustiga qurilgan bilim beqaror bo'ladi.
"Bilaman" tuyg'usi yasaydi. Bu eng xavflisi: tanish tuyg'usi bilim deb qabul qilinadi — qayta o'qish nega ishlamaydi.
Qanday taqsimlash
Amaliy tartib, tayyorgarlik boshida bir marta qilinadi.
1. Mavzularni ro'yxat qiling.
2. Har biriga ikki baho qo'ying:
- imtihonda qancha ball beradi (ko'p / o'rta / kam),
- boshqa mavzular unga tayanadimi (ha / yo'q).
3. Taqsimlang:
| Ball | Asosmi | Yondashuv |
|---|---|---|
| Ko'p | Ha | Chuqur — birinchi navbatda |
| Ko'p | Yo'q | Chuqur |
| Kam | Ha | Chuqur (keyingilar uchun kerak) |
| Kam | Yo'q | Yuzaki yetarli |
Oxirgi qatordagi mavzularga ko'p vaqt sarflash — eng keng tarqalgan isrof turi.
Ikkisini ajratadigan sinov
Mavzuni chuqur bilasizmi yoki yuzakimi — buni tekshirish oson.
1. O'z so'zingiz bilan, atamalarsiz tushuntira olasizmi? — sodda tilda tushuntirish.
2. O'z misolingizni yasay olasizmi? Va qarshi-misol? — misol va qarshi-misol.
3. "Nega shunday?" degan savolga javob bera olasizmi? Uch marta ketma-ket.
Uchtasiga ham "ha" bo'lsa — chuqur. Faqat ta'rifni aytib bera olsangiz — yuzaki.
Imtihon yaqin bo'lganda
Vaqt kam qolganda mantiq o'zgaradi: yangi mavzuni chuqur o'rganish uchun vaqt yo'q.
Bunda:
- Bilgan narsani mustahkamlash — yangi mavzu o'rganishdan foydaliroq.
- Ko'p ball beradigan mavzularni birinchi qo'ying.
- Umuman o'rganilmagan mavzuni noldan boshlash odatda isrof — deadline yaqinlashganda.
Batafsil: imtihondan oldingi hafta.
Imtihondan keyin
Bir narsani aytib qo'yish kerak: yuzaki o'rganilgan narsa imtihondan keyin qoladimi?
Odatda yo'q. Va agar mavzu sizga keyin kerak bo'lsa (tanlagan yo'nalishingiz, kasbingiz), imtihon uchun yodlash yetarli emas.
Bunday mavzularni imtihondan keyin ham qaytarib ko'rish va ishlatish kerak — o'rgangan narsani ishlatish.
Qisqa xulosa
- Ikkalasi ham kerak; savol — nimaga qaysi biri.
- Ko'p ball beradigan va asos bo'ladigan mavzular — chuqur.
- Kam uchraydigan faktlar — yuzaki yetarli.
- Yuzakining narxi: notanish ko'rinishda ishlamaydi va tez unutiladi.
- Sinov: atamalarsiz tushuntirish, o'z misoli, uch marta "nega".
Shunga o'xshash
Biologiyada jarayonlarni eslab qolish
Ko'p bosqichli jarayonni ro'yxat sifatida yodlash qiyin. Chizma va sabab-natija zanjiri uni ancha barqaror qiladi.
Formulani yodlash emas, chiqarish
Yodlangan formula unutiladi va noto'g'ri ishlatiladi. Formula qayerdan kelganini bilish uni ikki marta ishonchli qiladi.
Grafik o'qish: diagrammadan ma'lumot olish
Diagramma savollarida xato ko'pincha hisobda emas, o'qishda bo'ladi. Grafikni tartib bilan o'qishning aniq usuli.