Tashvish kuchayganda

Imtihon oldidan tashvishlanish normal va u ko'pchilikda bo'ladi: imtihon stressi: tanada nima bo'ladi.

Lekin ba'zan holat boshqacha bo'ladi: tashvish imtihon kuni bilan tugamaydi, kundalik ishlarga xalaqit qiladi va uni o'z-o'zidan bosib bo'lmaydi.

Bu ikkisi bir xil narsa emas va ularga bir xil javob ham to'g'ri kelmaydi.

Farqni sezish

Quyidagi belgilar odatdagi hayajondan farqni ko'rsatadi:

• tashvish imtihon davridan tashqarida ham davom etadi,
• u bir necha hafta davom etyapti,
• uyqu, ishtaha yoki kundalik ishlar buzilgan,
• oddiy narsalarni ham qilish qiyinlashgan,
• odamlardan uzoqlashish boshlangan,
• jismoniy belgilar (yurak tezligi, nafas qisishi, qaltirash) tez-tez va kuchli takrorlanadi.

Bu ro'yxat tashxis emas va o'zingizga tashxis qo'yish uchun ishlatilmaydi. U faqat bitta narsani ko'rsatadi: bu holat yolg'iz hal qilinadigan holat emas.

Birinchi qadam: kimgadir aytish

Eng qiyin va eng muhim qadam.

Tashvish odatda ichida saqlanadi: "kattalar tushunmaydi", "bu arzimas narsa", "hamma shunday yashaydi".

Amalda esa ovoz chiqarib aytishning o'zi ko'pincha bosimni kamaytiradi. Va muhimrog'i — u yordam olishning yagona yo'li.

Kimga aytish mumkin:

• ota-ona yoki oiladagi boshqa katta odam,
• ustoz yoki sinf rahbari,
• ishonadigan do'st,
• shifokor.

Aytish qiyin bo'lsa, yozib berish ham ishlaydi. Boshlash uchun bitta jumla yetadi: "Menga og'ir bo'lyapti va buni o'zim eplay olmayapman."

Mutaxassisga murojaat

Holat bir necha hafta davom etsa yoki kundalik hayotga xalaqit qilsa, shifokorga murojaat qilish kerak — xuddi jismoniy shikoyat bilan bo'lgani kabi.

Bu zaiflik belgisi emas va bu "jiddiy kasallik" degani ham emas. Bu shunchaki to'g'ri manzil: bunday holatlar bilan ishlaydigan mutaxassislar bor va ular yordam bera oladi.

Qayerga murojaat qilishni bilmasangiz, birinchi qadam sifatida oilaviy shifokor yoki poliklinika mos keladi — ular kerakli yo'nalishni ko'rsatadi.

O'zbekistonda ishlaydigan ishonch telefonlari va bepul xizmatlar haqida aniq ma'lumotni maktab psixologi, sinf rahbari yoki shifokordan so'rash mumkin. Bu sahifada tasdiqlanmagan raqam keltirilmaydi.

Hozir yordam beradigan narsalar

Bular mutaxassis yordamini almashtirmaydi, lekin ular bugun qilinishi mumkin.

Nafas. Eng tez ishlaydigan vosita: nafas mashqlari.

Harakat. Yurish, ayniqsa tashqarida, holatga sezilarli ta'sir qiladi: harakat va o'qish.

Uyqu. Tashvish uyquni buzadi, uyqusizlik esa tashvishni kuchaytiradi. Aylanani uzishga harakat qiling: uyqu rejimini tiklash.

Yozib qo'yish. Boshda aylanayotgan fikrni qog'ozga ko'chirish uni kichraytiradi. Kechqurun besh daqiqa yetadi: kunni kechqurun rejalash.

Kichik qadam. Katta ro'yxat qo'rqitadi. Bugun uchun bitta kichik ish tanlang: kichik boshlash.

Kofeinni kamaytiring. U tashvish belgilarini kuchaytiradi: kofe va energetik ichimliklar.

Nima yordam bermaydi

"O'zingni qo'lga ol" degan maslahat. Agar bu ishlaganda, u allaqachon ishlagan bo'lardi.

Butunlay yolg'iz qolish. Vaqtincha tinchlik foydali, uzoq yakkalanish esa holatni og'irlashtiradi.

Ko'proq ishlash. Tashvishni ish bilan bosishga urinish odatda charchoqqa olib keladi: o'qishdan charchash.

O'zini ayblash. "Men zaifman" degan xulosa hech narsani tuzatmaydi va u yordam so'rashni qiyinlashtiradi: o'zingizga qattiq bo'lmaslik.

Do'stingizda ko'rsangiz

Yaqiningizda yuqoridagi belgilarni sezsangiz:

• So'rang. "Yaxshimisan?" degan oddiy savol muhim.
• Tinglang. Darhol maslahat bermang; ko'pincha eshitilish kerak.
• Kamsitmang. "Bu arzimas narsa" degan javob suhbatni yopadi.
• Katta odamga aytishni taklif qiling va kerak bo'lsa, birga boring.
• O'zingizga ortiqcha yuk olmang. Siz mutaxassis emassiz va bu sizning javobgarligingiz emas. Vaziyat jiddiy ko'rinsa, kattalarga aytish kerak — bu sirni saqlashdan muhimroq.

Imtihon va hayot

Imtihon muhim, lekin u hayotning bir qismi.

Yiqilgan imtihon qayta topshiriladi, kechiktirilgan yil qaytariladi, tanlangan yo'l o'zgartiriladi: imtihondan yiqilgandan keyin, qayta topshirish.

Sog'liq esa birinchi o'rinda turadi va uni keyinga qoldirib bo'lmaydi.

Qisqa xulosa

• Imtihon hayajoni bilan uzoq davom etayotgan tashvish bir xil emas.
• Belgilar bir necha hafta davom etsa va kundalik hayotga xalaqit qilsa — yolg'iz hal qilmang.
• Birinchi qadam: ishonadigan odamga aytish. Bitta jumla yetadi.
• Holat davom etsa, shifokorga murojaat qiling.
• Nafas, harakat, uyqu yordam beradi, lekin mutaxassisni almashtirmaydi.